Geschiedenis en gastvrijheid in het Armeense Oshakan

Armenië is een aaneenschakeling van afwisselende landschappen, interessante architectuur en lokale ontmoetingen met een schatrijke geschiedenis die als een rode draad door je reis loopt. Onze collega Mariëlle reisde onlangs mee met onze groepsreis door Armenië en ontdekte al snel dat het land veel meer te bieden heeft dan ze vooraf had verwacht. Van het bijzondere Armeense alfabet tot een bezoek aan het gastvrije dorp Oshakan en het traditionele bakken van lavash: dit zijn haar hoogtepunten. 

Onlangs had ik het voorrecht dat ik mee op reis mocht met de groepsreis door Armenië. Dit voor mij tot dan toe nog onbekende land is inmiddels uitgegroeid tot een van mijn favorieten.  

Onze enthousiaste reisbegeleidster Hasmik heeft ons met haar eindeloze kennis prachtige verhalen verteld over de vele lokale helden van Armenië. En dat zijn er nogal wat, van componisten, schrijvers en heiligen tot wetenschappers en voorvechters van de vrijheid. Een van de grootste helden van Armenië is Mesrop Mashtots (ca. 362–440). Hij was de geleerde en geestelijke die in 405 na Christus het Armeense alfabet creëerde. Een prestatie die tot op de dag van vandaag het fundament vormt van de Armeense identiteit. Een uniek, eigen schrift dat alleen in Armenië en door de Armeense diaspora wordt gebruikt.  

Het dorp Oshakan is onlosmakelijk verbonden met MesropMashtots. Zijn graf ligt hier in de kruiskoepelkerk en vormt een belangrijk bedevaartsoord.Volgens Hasmik moesten we hier zeker een kijkje nemen, Mesrop is per slot van rekening ook haar persoonlijke held. De eerste kerk op deze plek werd al in de vijfde eeuw gebouwd, kort na zijn dood, om zijn graf te markeren. Hoewel de huidige kerk grotendeels uit de negentiende eeuw dateert, voel je hier nog altijd de echo’s van de vroege middeleeuwen.

Achter de kerk wachtte ons een leuke verrassing. Hier vonden we de enorme stenen letters van het Oshakan-Ashtarak-monument, opgericht ter gelegenheid van het 1600-jarig bestaan van het Armeense alfabet. De letters zijn manshoog en indrukwekkend, een beetje in de stijl van de khachkars, de karakteristieke Armeense kruisstenen die je door heel Armenië tegenkomt.Het is een leuke plek om te proberen je eigen naam bij elkaar te puzzelen. Maar daarvoor hadden we toch echt Hasmik nodig, want het Armeens is een prachtig, maar voor ons totaal onleesbaar schrift.

Oshakan zelf is een gemoedelijk dorpje, waar we te gast waren bij een Armeense familie.Hun tuin is een kleine oase met bloemen, fruitbomen en een uit de kluiten gewassen druivenstruik vol trossen rijpe, blauwe druiven. Aan een van ons de eer om ons toetje alvast vers uit de struik te plukken! Ons gastgezin heeft een uitgebreide maaltijd voor ons voorbereid, maar eerst mochten we een kijkje nemen bij een typisch Armeense bezigheid: het bakken van lavash, het traditionele Armeense platte brood.

Twee vrouwen verdienen hier de kost door zich als lavashbakkers bij families in te laten huren.Het bakken van lavash bleek een fascinerend proces om te zien.Het brood wordt gemaakt van slechts een paar ingrediënten: bloem, water, zout en soms een beetje gist of zuurdesem. Het deeg wordt gekneed en daarna uitgerold tot kleine stukken. Eén van de vrouwen rolde het deeg uit en gaf het door. De ander rekte het razendsnel uit tot een dunne lap van bijna een meter lang. Met een paar snelle bewegingen werd het deeg over een kussen gedrapeerd. In de tonir, een diepe cilindervormige kleioven die in de grond is ingegraven, gloeide ondertussen de houtskool. Met het kussen werd het brood tegen de hete wand van de oven geplakt. Binnen enkele ogenblikken kleurde het goudbruin en werd het er weer uitgehaald. De stapel gebakken lavash groeide snel en werd erna bij ons op tafel opgediend.

Lavash wordt in Armenië bij vrijwel elke maaltijd gegeten. Je gebruikt het als wrap, als bijgerecht of gewoon zo. Vers uit de tonir vind ik het persoonlijk het allerlekkerst, maar het brood kan ook maandenlang worden bewaard. Even bevochtigen en het wordt weer zacht en vers. Lavash maken is meer dan alleen koken. Het is een sociaal ritueel, een moment van samenkomen en het doorgeven van tradities van generatie op generatie. Niet voor niets erkende UNESCO in 2014 het Armeense lavash en het bakproces in de tonir als immaterieel cultureel erfgoed. Ik vond het bijzonder om dit van zo dichtbij mee te maken en daarna samen te genieten van een heerlijke maaltijd met verse gerechten uit de tuin. De versgebakken lavash en een lokaal wijntje mochten natuurlijk niet ontbreken.