Groeten uit Khiva

Ze wijst naar de reisgids die naast me op de stenen toonbank ligt. Of ze die even mag doorbladeren, gebaart ze vluchtig met een verlegen oogopslag. Natuurlijk mag dat.

Zondag is marktdag in Dishan Kala, het deel van Khiva (Oezbekistan) net buiten de zeventiende eeuwse stadsmuren. Daar binnen, in Ichan Kala, stap je in een andere wereld. Koranscholen, karavanserais, moskeeën, mausolea en paleizen van de vijftiende tot en met de negentiende eeuw, in een stijl die in al die tijd nagenoeg dezelfde is gebleven. Het lijkt de set van een film, zo gaaf als de stad is overgeleverd. De karavanen met goederen uit China, de handelaren met hun slaven, de koningen van toen zijn vervangen door busladingen rennende en joelende schoolkinderen en met name grijze Fransen, die het 's avonds uitgestorven stadje overdag de levendigheid geven die het misschien ooit had. Nu wonen twee- van de veertigduizend inwoners van Khiva in Ichan Kala. Ze werken in die paar hotels, restaurants en vele souvenirkraampjes die binnen de stadsmuren staan. 

Ze stond al langer naast me. Of beter gezegd: ik stond naast haar. Zij hoort hier, ik niet. Samen geleund tegen een van de stenen toonbanken die hier in grote blokken op de overdekte markt van Dishan Kala staan. Ze moet een jaar of tien, elf zijn. Ze draagt een paarse jurk, ze heeft zacht, lang zwart haar en grote, donkere ogen. Aandachtig vouwt ze het boek open en leest bij de inhoudsopgave enkele woorden geluidloos met haar lippen mee. Langzaam. Ze slaat de ene na de andere bladzijde om. Dan bladert ze door naar een volgend hoofdstuk, een volgende foto en blijft daar weer even hangen. Bewegende lippen. Ik vraag me af of ze alles kan lezen of dat ze de tekst scant op herkenbare Engelse en Russische woorden of namen en foto's.

Tegenover me wordt hard onderhandeld over een stapeltje aardappelen. Twee jochies van een jaar of zes slaan de onderhandelingen tussen hun moeder en een klant met grote ogen en open mond gade. Hier leren ze de regels van het spel. Daarnaast schudden twee vrouwen een net met winterpeen, die hier maïsgeel is, heen en weer, om de aarde van de groente af te schrapen.

Ik heb mij bij het meest interessante deel van de markt geïnstalleerd: groente en fruit. Die levende handelswaar moet worden onderhouden en fris geëtaleerd. Ze wordt voortdurend gekeurd door de klant. Op de brood- en vleesafdeling lijkt het wat minder levendig en de broden eenmaal uitgestald, hoeft er niet veel meer mee te gebeuren. Ik blijf langere tijd op een plek staan. Op die manier hoop ik op een gegeven moment niet langer opgemerkt te worden, te verdwijnen als het ware, te veranderen in die vlieg op de muur.

Een knul leunt tegen een paal en snoept van zijn handelswaar, verse aardbeien. Ze liggen in de brandende zon en moeten vandaag worden verkocht, want morgen is het jam. Vrouwen die verderop ook aardbeien verkopen beschermen zichzelf en hun vruchten met een paraplu. Collega marktlui komen zo af en aan een joviale groet brengen, terloops een aardbei in hun mond stoppend. Een andere knul zit met gekromde rug op een kruk achter een tafeltje met een pan honing. Als er een klant komt laat hij het stroperige goedje in een opengeknipte petfles druipen. De honing heeft geen haast, klant en verkoper evenmin.

Op de kruising van twee gangpaden slaan twee jongens met gehaakte mutsjes op hun hoofd onderuitgezakt in hun wagentjes de taferelen gade. Zodra iemand een kruier nodig heeft springen ze op en volgen ze gedwee de klant, nemen de koopwaar aan en zetten die in het wagentje. Een jongen aan de andere kant van het gangpad pakt zijn beide oren vast, alsof ze van zijn hoofd vriezen. Ik pak mijn oren op dezelfde manier vast en wacht tot zijn blik de mijne kruist. We lachen.

'Hello, where you come from? Haar broertje is ook aangekomen met in zijn kielzog hun moeder. Nieuwsgierig kijkt hij, staand op zijn tenen, over de rand van het boek. Dan gaat hij in een sprongetje naast haar staan en kijkt mee. Nu kan hij echt meelezen. Na nog meer foto's en namen komen ze aan bij de woordenlijst Engels, Oezbeeks en Russisch. Ik demonstreer in het Oezbeeks hoe het werkt.

- ‘Hoe heet je?’

- ‘Aziz’, zegt de jongen.

- ‘Waar kom je vandaan?’

- ‘Daar’. Hij wijst in de richting van de zuidelijke poort. De markt ligt bij de oostelijke poort.

- ‘Ben je getrouwd?'


Het broertje kijkt zijn zusje in verwarring aan. We lachen. Ik krijg een komkommer, het jongetje door hun moeder, die de boodschappen over verschillende tassen herverdeeld, toegestopt. Dan moeten ze gaan. De kinderen nemen elk het hengsel van een zware boodschappentas en verdwijnen in het geheel. Ze kijken om en zwaaien. Ik zwaai terug. Ze willen het contact nog niet verbreken, lees ik uit hun ogen en bespeur bij mijzelf hetzelfde gevoel.

Nog genietend van de ontwapenende ontmoeting richt ik mijn aandacht weer op de markt. Maar ik ben er met mijn gedachten niet echt meer bij. Dan staat het meisje weer naast me. Vrolijke herkenning. Ze maakt een eetgebaar. Verlegen. Ik denk dat ze me uitnodigt om bij hen thuis te komen eten, maar het gebaar is zo aarzelend dat ik het niet zeker weet. We glimlachen wat onhandig naar elkaar en komen er niet echt uit. Ik kom er niet uit. Het korte, spontane contact daarnet was zo leuk en ontroerend dat ik me afvraag of er meer in zit. Als ik meega, dan zitten we waarschijnlijk al snel ongemakkelijk, vriendelijk glimlachend en knikkend tegenover elkaar te zwijgen. Dat wil ik hen en mijzelf besparen. Of ben ik nu te onzeker? Is het niet heel onbeleefd om een dergelijke uitnodiging te weigeren?

 

Ik gebaar het meisje dat ik binnen korte tijd de markt helaas moet verlaten om naar Ichan Kala te gaan. Haar teleurgestelde blik maakt dat ik meteen spijt heb van dat besluit en de gedachte die er aan ten grondslag lag. Toch blijf ik er bij. Me oprecht naar het meisje verontschuldigend stap ik de mensenmassa's van eerst de markt en dan Ichan Kala in.

 

Door: Arjo Viet

Met Koning Aap naar Centraal-Azië?

 

Foute ingave

Gelieve een correct e-mailadres op te geven aub.

Er is iets fout gelopen...

Gelieve ons hiervoor te verontschuldigen.
De pagina herladen kan misschien helpen.

E-mail is reeds geregistreerd
Het opgegeven e-mail adres bevindt zich reeds in ons nieuwsbrief systeem.
Inschrijving gelukt!

U bent succesvol ingeschreven op de nieuwsbrief.